Çok-satan-az-sanat-çok-sanat-az-ne?

Kapitalizm konusundaki temel argümanların canlılığı bir yana, bunların aldığı şekil ve son 40 yılda internetin klasik kapitalizme kattığı özellikler, klasik kapitalizm eleştirisini yetersiz ve çoğu kez geçersiz kılmakta. Hele bizim gibi bir kültürde, ekonomik-aklın kısaca tasarrufun ve harcamanın dengesinin asla tutmadığı kültürlerde, olaylara bilimsel yaklaşmak yerine, bazı klişe ve herkesin hoşuna giden kavramların yerlerini değiştirip, yeniden fırına atmak modadır. Kitap ve Kapitalizm (burada Kapitalizmin gizli bir öznesi var, o da Devlet’tir, gölge gibi) arasındaki ilişkiyi sorgulamaya girişen her metin, nedense bize gizliden gizliye tuhaf mesajlar verip, olaya bir çözüm getirmeden, öneri getirmeden hayatımızdan çıkıp gidiyor.

Örneğin Hilmi Yavuz, gayet iyi niyetle kaleme aldığı bugünkü köşe yazısında, Octavio Paz’ın şu meşhur ifadeleri ile 21. yüzyıl kapitalizmine urba biçmeye çalışıyor;

“Çok satanlar, edebî eserler değil, ticarî eşyalardır.[…] Edebiyatın mantığı, piyasanın mantığı değildir.”

Octavio Paz’ın çok uzun zaman önce yaptığı bu tespitlerin artık bugün doğruluğunu sorgulamak zorundayız. Çünkü Çok-Satan ile Çok-Sanat arasındaki ayrım, artık eski “üst yapı-alt yapı” formülasyonu ile ne kadar ilişkilidir, pek karar veremiyoruz. Bir şeyin fetiş değeri, bir şey sadece bir tane iken olumlu, çok tane ve herkese ulaşıyor ise olumsuz hale geliyorsa, orada kafamız karışıyor. Orjinal ile kopya arasındaki ilişki, nicelikten öte bir sorun değil ise, her Ulus Devletin az veya çok Kültür Devrimi olarak adlandırabileceğimiz bir “sub-routine”i var ise ve bu dolayımda aslında her Ulus Devlet, halkçı ve aynı zamanda popülist ise, çok basılan kitap ile çok satılan kitap arasındaki ilişki neden sorunlu, anlayamıyorsak ve bütün bu soruların ötesinde, sorun olarak görünen şeyin, Edebiyat’ın kadîm ve klişe özniteliklerinden beslenen bir kökle tedavi edilmeye çalışması yanında, edebiyatın özdeğerlikleri ile yakından uzaktan alakası yokmuş havasına bürünüyor ise eleştiri..

Çoğu yazar için kitap, kendi başına bir “fetiş” değer ihtiva eder. Ciltlenmiş halde kitabını düşlemek, içeriğin bile önüne geçen kara bir haz noktası. Kitabı olmayan ya da eser vermeyen tek deli, Dadacılar arasından çıktı. Ve dadacılar ona şair demekten geri durmadılar. Sistemi sorgularken, başlangıç koşullarına neyi eklediğimiz her zaman önemlidir, zira hiç bir Sistem, kendi başına, diğerlerinden soyutlanarak incelenemez.

Kapitalizmi, kaba bir Taylorizm/Fordizm olarak görmek, yayıncıyı ve yayın faaliyetlerini fabrika, kitabın çoğaltılmasını seri-üretim diye düşünmek olası -her ne kadar pek eski moda olsa da. Yazarı da bu yapının içinde sağlamlayacak bir zihinsel vodvil iş görüyor.Oysa ben bu tür eleştirileri yaparken, kitabını o Sisteme vermeyen şair görmedim. Octavio Paz’ın eserlerini de telifsiz, ciltsiz, kağıtsız ya da dağıtımcısız dağıtan bir sistem yok. İnternet vurgusu o yüzden devasa öneme sahip. Eğer Kapitalizmle, çok-satanlarla az-satan-ama-çok-sanat eserlerin yüzünden derdin var ise, hemen bir web sitesi açman gerekiyor.

Eleştirmenler, sağcı veya solcu, sistemi pek yakından incelemiyor, incelemedikleri gibi, birileri çok satıyor diye de sistemin kendisini değil, çok-okuyan potansiyel okuru suçluyorlar. Oysa burada yapılacak, önerilecek tek şey var, eğer Edebî Değer Piyasa Değeri’ne benzemiyor ise, ona hak ettiği şekilde davranmak. Bu ne ile mümkün derseniz, bu ancak Küçük Baş Yayıncılık ile mümkün.

Kapitalizm, zaten bir değer haline gelmiş şeyleri, yeniden üretmekte ve kitleye yaymakta sıkıntı taşımaz. Yani ona en aykırı varoluşları, fikirleri, öyle veya böyle değerlendirmiştir, çünkü arz ile talep bir şekilde kendisini dayatır.

Reklamlar

Çok-satan-az-sanat-çok-sanat-az-ne?” için bir yorum

  1. “son 40 yılda internetin klasik kapitalizme kattığı özellikler” demişim, bunda küreselleşme gibi klişe kavramlar yanında, long-tail gibi bu küreselleşmenin ardında üretimi, seri üretimden ileriye götüren başka kuramlar da var, yanlış olmasın kardeşler.

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s